1. Ray-Teker Temas Çatlakları HEAD CHECK

Nedir? Ray boylama eksenine 30°–60° açıyla, yuvarlanma yüzeyinden ekartman tarafına doğru gelişen küçük yüzey çatlakları grubudur. İşletmeden (kullanımdan) kaynaklanan bir kusurdur.

Önemi: Kontrol edilmezse zamanla derinleşerek ray kırılmasına yol açabilir; başlangıç aşamasında ray taşlaması ile giderilebilir.

KAYNAK NOTU "işletmeden doğan ray kusurları" grubunda ilk sırada anlatılmıştır; erken evrede taşlamayla düzeltilebileceği vurgulanır.
ÇATLAK AÇISI
30°–60°

2. Ezilme SQUAT

Nedir? Ray yuvarlanma yüzeyinde teker-ray temas sahasında bölgesel ezilme sonucu genişleme şeklinde görülen kusurdur. Yüzeydeki çatlak zamanla mantarın içine doğru ilerler.

Önemi: Çatlak derinliği 3–5 mm'ye ulaştığında aşağı ve enine doğru gelişerek rayın kırılmasına sebep olur. Genellikle ondülasyonlu, alın kaynaklı veya termit kaynaklı bölgelerde görülür.

KAYNAK NOTU3–5 mm derinlik eşiği, kritik ilerleme noktasıdır; bu noktadan sonra çatlak yönü değişip enine gelişerek kırılmayla sonuçlanır.
ÇATLAK DERİNLİĞİ
3.2 mm

3. Kabuk Atma SHELLING

Nedir? Üretimden gelen oksit kalıntıları ve kalıntı gerilmelerden dolayı yüzey altında başlayan yorulma çatlaklarının, parça kopmasıyla sonuçlanmasıdır. Genellikle yüksek rayın ekartman tarafındaki yuvarlanma köşesinde görülür.

Görünüm: Ray yüzeyinde "sahte dalgalanma" şeklinde ya da ekartman tarafında uzun karartı olarak başlar, sonra metal yığılıp koparak kabuk kopmasına dönüşür.

KAYNAK NOTUİmalat kusurları grubunda sınıflandırılır; kaynağı üretim sırasında oluşan oksit/gaz kalıntılarıdır, işletme koşullarından değil.
KUSUR KAYNAĞI
İMALAT (OKSİT)

4. Ondülasyon CORRUGATION

Nedir? Ray yuvarlanma yüzeyinde aşınma, yorulma ve metal yığılmasının bir araya gelmesiyle oluşan, dalgalı görünümdeki periyodik düzensizliklerdir.

Etkisi: Deraya doğrudan sebep olmaz ama bağlantı malzemesinin gevşemesine, balastın bozulmasına, gürültü ve titreşim artışına yol açar. Erken evrede taşlamayla giderilir. Kısa dalga boylu tip 3–8 cm, uzun dalga boylu tip 8–30 cm aralığındadır.

KAYNAK NOTUKısa dalga boylu (3–8 cm, hasarlı teker/ağır yük kaynaklı) ve uzun dalga boylu (8–30 cm, haddeleme hatası/yoğun trafik kaynaklı).
DALGA BOYU ARALIĞI
3–30 cm

5. Patinaj İzi WHEEL BURN

Nedir? Tekerin ray üzerinde kayması veya patinaj yapmasıyla sürtünmeden kaynaklanan ısının, ray yüzeyinde bıraktığı koyu gri, elips şeklindeki kusurdur.

Gelişimi: Bazen yüzeyde kalıp kabuk atmayla sonuçlanır; bazen enine doğru derinleşerek gövdeye ilerler ve rayın kırılmasına yol açar. Lokomotifin sürekli aynı noktada patinaj yapması "tekrarlayan patinaj izi"ni oluşturur.

KAYNAK NOTUKitap, rampa yukarı noktada çekiş yapamayan lokomotiflerin bu kusuru sıkça oluşturduğunu ve soğuk havalarda rayın gevrekleşip kırılma riskinin arttığını belirtir.
YÜZEY SICAKLIĞI
410 °C

6. Beyzi Leke WHITE STAIN

Nedir? Dökümdeki homojen bozukluk ve yüksek karbonlu çelikte hidrojen birikmesinden kaynaklanan, küçük bir çekirdekten başlayıp bütün mantar kesitine yayılabilen iç içe halkalar şeklindeki kusurdur.

Kritik Uyarı: Kitaba göre bu leke yuvarlanma yüzeyinde gözle görüldüğü anda, ray artık kırılmıştır. Bu nedenle önceden tespiti için ultrasonik test zorunludur.

KAYNAK NOTUKesilen arızalı bir rayda parlak, pürüzsüz ve eş merkezli halkalar gözlenir; bu görünüş kusura adını verir. Aynı fabrikadan gelen raylarda toplu (salgın) şekilde görülebilir.
TESPİT YÖNTEMİ
ULTRASONİK

7. Dirsek Yapma BUCKLING

Nedir? Rayın çevre sıcaklığına bağlı uzaması sonucu yanal geometrisinin bozulmasıdır. Genellikle sürekli kaynaklı raylarda (UKR), bağlantı malzemesinin doğru sıcaklıkta sıkılmamasından ve uzama gerilimi birikiminden kaynaklanır.

Risk: Kontrol altında tutulmazsa doğrudan deraya (trenin raydan çıkmasına) sebep olur.

KAYNAK NOTUÖzellikle sıcak havalarda basınç gerilmelerinin arttığı UKR hatlarında önemli bir tehlike olarak tanımlar.
RAY SICAKLIĞI
58 °C

8. Korozyon CORROSION

Nedir? Havadaki kimyasal bileşenler ve sudan, özellikle tünel ve hemzemin geçitlerde rayın paslanmasıyla oluşan bozulmadır.

Sonucu: Gövdenin paslanması sonucu parça kopması, gövde kalınlığının azalması ve zamanla kırılmayla sonuçlanır.

KAYNAK NOTUNemli tünel ve hemzemin geçit bölgelerini korozyon riski açısından öne çıkarır.
KESİT KAYBI
%6.5

9. Cebire Deliğinde Yıldız Kırık STAR CRACKING

Nedir? Cebire deliği çevresinde yıldız şeklinde gelişen çatlaklardır. Deliğin matkap yerine oksi-asetilen üfleciyle delinmesi sonucu gerilim yoğunluğunun artmasıyla ortaya çıkar.

Özelliği: Gerilim yoğunluğu 45° açılı toplanır, bu yüzden çatlaklar genellikle yatay düzleme göre 45° açıyla başlar.

KAYNAK NOTUAynı mekanizma, cebire deliği dışında oksi-asetilenle açılan herhangi bir delik çevresinde de görülür; keskin köşelere pah yapılmaması riski artırır.
ÇATLAK AÇISI
45°